Pierwsza wizyta u psychologa lub psychoterapeuty to zwykle konsultacja, czyli rozmowa trwająca 50 minut, podczas której opowiadasz, z czym przychodzisz, a specjalista pomaga uporządkować sytuację i zaplanować dalsze kroki. W INITUM pierwsze spotkanie ma formę konsultacji psychologicznej, którą prowadzi psycholog lub psychoterapeuta. Przebiega podobnie niezależnie od tego, do kogo się umawiasz. Różni się głównie wtedy, gdy przychodzisz z konkretnym celem, na przykład po diagnozę.
Konsultacja służy także Tobie: sprawdzasz, czy chcesz pracować z tą osobą. Nie musisz przychodzić z gotową opowieścią o swoim życiu ani z nazwą problemu. Wystarczy poczucie, że coś nie działa. Uporządkujecie to wspólnie podczas rozmowy.
Jeśli sytuacja jest pilna
Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, samookaleczenia albo nie czujesz się bezpiecznie, nie czekaj na termin konsultacji.
- Przy bezpośrednim zagrożeniu, czyli gdy pojawia się zamiar lub plan samobójczy, po rozpoczętej próbie, przy poważnych obrażeniach albo gdy nie możesz zapewnić sobie bezpieczeństwa: zadzwoń pod numer 112 lub 999 albo zgłoś się na izbę przyjęć szpitala z oddziałem psychiatrycznym lub na SOR w szpitalu, który taki oddział prowadzi.
- Przy kryzysie bez bezpośredniego zagrożenia: całodobowy telefon wsparcia 800 70 2222 oraz telefon zaufania dla osób dorosłych 116 123.
Telefony wsparcia nie zastępują numeru alarmowego, gdy zagrożenie jest bezpośrednie. Jeśli możesz, powiedz zaufanej osobie, co się dzieje, i nie zostawaj z tym bez wsparcia. Skorzystanie z pomocy doraźnej nie wyklucza późniejszych spotkań z psychologiem czy psychoterapeutą.
Psycholog czy psychoterapeuta: do kogo umówić pierwszą wizytę?
Psycholog ukończył studia magisterskie z psychologii. Prowadzi konsultacje, pomoc psychologiczną oraz diagnozę, w tym badania testami psychologicznymi. Psychoterapeuta ukończył wieloletnie szkolenie psychoterapeutyczne albo jest w jego trakcie i pracuje pod superwizją. Nie musi być psychologiem, a zawód psychoterapeuty nie ma dziś jednej państwowej licencji, dlatego informacja o szkole, certyfikacie i superwizji ma znaczenie praktyczne. Psychiatra jest lekarzem: stawia diagnozę medyczną i może przepisać leki.
Przed pierwszą wizytą nie musisz trafnie wybrać. Jeśli nie wiesz, czego potrzebujesz, umów się na konsultację psychologiczną. Jej celem jest właśnie ustalenie, czy najlepsza będzie pomoc psychologiczna, psychoterapia, diagnoza, czy konsultacja u psychiatry. W INITUM konsultacje prowadzą zarówno psycholodzy, jak i psychoterapeuci, a pierwsze spotkanie wygląda u nich podobnie.
Bezpośrednio do psychiatry warto zgłosić się wtedy, gdy objawy są nasilone i utrudniają codzienne funkcjonowanie, gdy rozważasz leczenie farmakologiczne albo gdy przyjmujesz już leki psychiatryczne i chcesz omówić ich działanie.
Co dzieje się na pierwszym spotkaniu?
Spotkanie często zaczyna się od pytania otwartego, najczęściej o to, co Cię sprowadza i od kiedy trwają trudności. Nie ma na nie dobrej ani złej odpowiedzi.
Specjalista może następnie zadawać pytania, które porządkują obraz. To wywiad wstępny i zajmuje zwykle większą część spotkania. Chodzi o to, żeby zobaczyć trudność w szerszym kontekście: kiedy się pojawiła, co ją nasila, jak wpływa na sen, pracę, relacje i ciało.
Podczas pierwszego spotkania albo kolejnych konsultacji omawia się również sprawy organizacyjne. To kontrakt, czyli umowa o zasadach współpracy: jak często odbywałyby się spotkania, ile trwają, ile kosztują, na jakich zasadach można je odwołać i jak działa poufność. Ta rozmowa bywa pomijana w opisach pierwszej wizyty, a jest istotna, bo od niej zależy poczucie bezpieczeństwa w dalszej pracy.
Zwykle zostaje też miejsce na Twoje pytania. Warto z niego skorzystać.
O co pyta psycholog na pierwszej wizycie?
Pytania różnią się w zależności od podejścia specjalisty i od tego, z czym przychodzisz, ale zestaw tematów jest dość stały, zarówno u psychologa, jak i u psychoterapeuty:
- co skłoniło Cię do umówienia wizyty właśnie teraz
- od kiedy trwają trudności i co je poprzedziło
- sytuacja rodzinna i zawodowa oraz relacje z bliskimi
- sen, apetyt i dolegliwości ze strony ciała
- wcześniejsze doświadczenia z pomocą psychologiczną lub psychiatryczną
- przyjmowane leki i choroby przewlekłe
- jakiej zmiany oczekujesz i po czym można byłoby ją zauważyć
Pojawia się też pytanie o bezpieczeństwo, czyli o myśli samobójcze, samookaleczenia i sięganie po alkohol lub inne substancje. Pytania o bezpieczeństwo są standardowym elementem oceny, choć ich zakres zależy od sytuacji. Nie są podejrzeniem pod Twoim adresem.
Możesz powiedzieć, że trudno Ci odpowiedzieć albo że potrzebujesz więcej czasu. Przy pytaniach o bezpośrednie zagrożenie specjalista może jednak potrzebować dodatkowych informacji, żeby ocenić pilność sytuacji i zaproponować bezpieczną formę pomocy.
Jak przygotować się do pierwszej wizyty i co powiedzieć na początku?
Formalnie nie musisz się przygotowywać. Nie potrzebujesz dokumentacji ani gotowej listy objawów.
Wiele osób najbardziej obawia się pierwszego zdania. Wystarczy jedno proste, na przykład: „Od kilku miesięcy źle śpię i ciągle jestem w napięciu, nie wiem, od czego zacząć”. Możesz też zacząć od konkretnej sytuacji z ostatniego tygodnia albo od objawu, który najbardziej przeszkadza. Dalej rozmowę poprowadzi specjalista.
Części osób pomaga zapisanie przed wizytą trzech rzeczy: co dzieje się z Tobą teraz, od kiedy to trwa i co chcesz zmienić. Nie po to, żeby odczytać je z kartki, tylko żeby mieć się czego złapać, gdy zabraknie słów.
Jeśli przyjmujesz leki, zapisz ich nazwy i dawki. Nie odstawiaj ich ani nie zmieniaj dawek samodzielnie przed konsultacją, bo decyzje o lekach należą do lekarza. Jeśli masz wcześniejszą dokumentację, na przykład opinię psychologiczną albo wypis ze szpitala, możesz ją zabrać, choć nie jest to warunek rozpoczęcia rozmowy.
Warto również zarezerwować sobie trochę czasu po spotkaniu. Pierwsza konsultacja bywa męcząca nawet wtedy, gdy przebiega spokojnie, bo w krótkim czasie mówi się o rzeczach, o których zwykle się milczy.
Jak wygląda pierwsza wizyta, gdy chodzi o diagnozę?
Jeśli umawiasz się na diagnozę psychologiczną, na przykład w kierunku ADHD, cech osobowości albo zaburzeń osobowości, pierwsze spotkanie ma bardziej określony cel. Psycholog pyta, co skłoniło Cię do badania i na jakie pytanie ma ono odpowiedzieć. Zbiera szczegółowy wywiad, który często sięga do dzieciństwa, edukacji, relacji i pracy, bo wiele trudności ocenia się w perspektywie całego życia.
Na tej podstawie dobiera narzędzia i proponuje plan: ile spotkań będzie potrzebnych, jakie testy lub wywiady diagnostyczne przeprowadzi i ile będzie kosztować całość. Same badania odbywają się zwykle na kolejnych spotkaniach. Na koniec psycholog opracowuje wyniki, omawia je z Tobą i na życzenie przygotowuje pisemną opinię.
Przykładowo diagnoza ADHD u dorosłych w INITUM obejmuje zwykle od trzech do czterech spotkań. Ostateczne rozpoznanie ADHD i decyzja o ewentualnych lekach należą do lekarza psychiatry, a wyniki badania psychologicznego mogą być dla niego ważną podstawą.
Nie musisz z góry wiedzieć, jakie badanie wybrać. Pomożemy to ustalić na pierwszym spotkaniu. Rodzaje badań opisaliśmy na stronie o diagnozie i testach psychologicznych.
O co możesz zapytać specjalistę?
Pierwsze spotkanie służy również Tobie, do oceny, czy chcesz tu wrócić. Masz prawo pytać i oczekiwać jasnej odpowiedzi, z zastrzeżeniem, że nie wszystkiego, na przykład długości całego procesu, da się przewidzieć na początku:
- czy jest psychologiem, psychoterapeutą, czy jednym i drugim
- czy jest w trakcie szkolenia psychoterapeutycznego, czy po certyfikacie
- w jakim nurcie lub podejściu pracuje i co to oznacza w praktyce
- czy poddaje swoją pracę superwizji
- jak często odbywałyby się spotkania
- jak wygląda odwoływanie spotkań i rozliczenie
- co obejmuje tajemnica zawodowa i gdzie są jej granice
Nie ma nic niewłaściwego w zapytaniu wprost, czy specjalista pracował już z podobną trudnością. To pytanie o kompetencje, nie wyraz braku zaufania.
Czy to, co powiesz, zostaje między wami?
Tak, co do zasady. Psychologa obowiązuje tajemnica zawodowa wynikająca z ustawy o zawodzie psychologa. Obejmuje wszystko, czego dowiedział się w związku z pracą z Tobą, łącznie z samym faktem, że korzystasz z jego pomocy, i nie wygasa po zakończeniu spotkań. Psychoterapeutów obowiązują kodeksy etyczne towarzystw i szkół psychoterapii, które również wymagają zachowania poufności.
Wyjątki są wąskie i wynikają z przepisów. Tajemnica może ustąpić przede wszystkim wtedy, gdy poważnie zagrożone jest Twoje życie lub życie innych osób, albo gdy wymaga tego inna ustawa, na przykład przy podejrzeniu przemocy domowej. Specjalista powinien powiedzieć Ci o tych granicach na początku współpracy.
Psycholog ma też obowiązek wyjaśnić Ci cel spotkań, ich przebieg i sposób wykorzystania wyników oraz uzyskać Twoją zgodę na planowane działania. Możesz więc w każdej chwili zapytać, czemu służy dane pytanie albo badanie.
Specjalista może prowadzić notatki z przebiegu spotkań i omawiać swoją pracę na superwizji, czyli z innym doświadczonym specjalistą. Superwizja służy jakości pomocy. Omawia się na niej przebieg pracy w sposób, który nie pozwala Cię rozpoznać, a notatki obejmuje ta sama tajemnica.
Ile trwa i ile kosztuje pierwsza wizyta?
Konsultacja trwa 50 minut. W INITUM obejmuje zwykle od jednego do trzech spotkań, zależnie od tego, jak złożona jest sytuacja i ile czasu potrzeba na ustalenie dalszej drogi.
Jedna konsultacja psychologiczna kosztuje 220 zł u psychologa lub psychoterapeuty i 300 zł u psychoterapeuty certyfikowanego, zgodnie z aktualnym cennikiem. Tyle samo kosztuje później pojedyncza sesja psychoterapii. Przy diagnozie koszt całości zależy od rodzaju badania i liczby spotkań. Psycholog przedstawia go na początku, a orientacyjne kwoty podajemy na stronach poszczególnych badań. Zapłacić można online, gotówką, BLIK-iem, Revolutem lub przelewem.
Na prywatną wizytę w INITUM nie potrzebujesz skierowania. W placówkach finansowanych przez NFZ zasady zależą od rodzaju placówki i świadczenia: osoba dorosła zwykle potrzebuje skierowania do psychologa lub psychoterapeuty, ale nie potrzebuje go do psychiatry ani do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego Centrum Zdrowia Psychicznego.
W INITUM umawiasz się przez kalendarz na stronie wybranego specjalisty, telefonicznie, mailowo albo przez formularz kontaktowy.
Co dzieje się po pierwszej wizycie?
Po konsultacji specjalista przedstawia propozycję dalszych kroków. Najczęściej jest to jedna z czterech dróg:
- Pomoc psychologiczna: regularne spotkania z psychologiem, zwykle raz w tygodniu lub raz na dwa tygodnie, skupione na aktualnej sytuacji, na przykład kryzysie, stresie, stracie czy ważnej decyzji. Często wystarcza kilka lub kilkanaście spotkań. Nie każda trudność wymaga psychoterapii. Więcej o tym, czym jest pomoc psychologiczna.
- Psychoterapia: dłuższy proces, zwykle spotkania raz w tygodniu, prowadzone w określonym nurcie i nastawione na zmianę utrwalonych wzorców przeżywania i zachowania, a nie na doraźną poradę. Więcej o psychoterapii w INITUM.
- Diagnoza psychologiczna: gdy potrzebne jest uporządkowanie obrazu, na przykład w kierunku ADHD albo cech osobowości.
- Konsultacja psychiatryczna: samo takie zalecenie nie przesądza o rozpoznaniu. Może wynikać z potrzeby szerszej diagnostyki, z oceny bezpieczeństwa albo z rozważenia leczenia farmakologicznego.
Bywa też, że sama konsultacja wystarcza. Pomaga uporządkować sytuację, spojrzeć na nią z zewnątrz i poznać swoje możliwości. Nie każda kończy się diagnozą ani gotowym planem.
Zdarza się również, że specjalista nie podejmie się dalszej pracy. Powodem jest zwykle zakres jego kompetencji albo dostępność terminów, a nie ocena Twojej osoby. Pomożemy wtedy dobrać inną osobę z naszego zespołu albo wskażemy, gdzie szukać pomocy.
Decyzja należy do Ciebie i zwykle nie musi zapaść w gabinecie. Możesz poprosić o czas do namysłu. Wyjątkiem są sytuacje, w których specjalista wskazuje na pilność ze względu na Twoje bezpieczeństwo.
Stres przed pierwszą wizytą
Napięcie przed pierwszym spotkaniem jest powszechne i nie świadczy o tym, że sobie nie poradzisz. Ciało reaguje na nowe i nieprzewidywalne sytuacje przyspieszonym tętnem, spłyconym oddechem, napięciem mięśni, czasem dolegliwościami żołądkowymi. To ta sama reakcja, która pojawia się przed egzaminem czy trudną rozmową.
W INITUM zajmujemy się profilaktyką i leczeniem skutków stresu, więc widzimy również drugą stronę tego zjawiska. U wielu osób to właśnie długo utrzymujące się przeciążenie jest powodem pierwszego zgłoszenia. Bezsenność, rozdrażnienie, kłopoty z koncentracją i dolegliwości ciała mogą współwystępować z przewlekłym stresem, ale nie warto z góry zakładać ich psychicznej przyczyny. Nowe, nasilone albo utrzymujące się dolegliwości dobrze jest skonsultować także z lekarzem.
Jeśli napięcie przed wizytą jest bardzo silne, powiedz o tym na początku spotkania. To dobry materiał do rozmowy, a nie przeszkoda w niej.
Po czym poznać, że psycholog Ci nie odpowiada?
Dopasowanie do specjalisty wpływa na efekty pracy i nie jest kwestią sympatii. Chodzi o to, czy czujesz się w tej relacji na tyle bezpiecznie, żeby mówić o rzeczach trudnych.
Rozmowa o trudnych sprawach może powodować dyskomfort i to samo w sobie o niczym nie przesądza. U części osób pierwsze spotkanie jest niekomfortowe lub męczące. Czym innym są jednak sygnały, których nie warto pomniejszać: nacisk, lekceważenie, zawstydzanie, przekraczanie granic, niejasne zasady poufności albo brak wyraźnej informacji o kwalifikacjach. W takiej sytuacji możesz przerwać spotkanie albo skonsultować się z inną osobą.
Jeśli po konsultacji masz poczucie, że to nie jest właściwa osoba, możesz umówić się do kogoś innego. Nie musisz tego tłumaczyć. Zmiana specjalisty po pierwszym spotkaniu jest zwykłą częścią szukania pomocy.
Najczęściej zadawane pytania
Czy do psychologa potrzebne jest skierowanie?
Na wizytę prywatną nie. W placówkach finansowanych przez NFZ zależy to od rodzaju placówki i świadczenia. Osoba dorosła zwykle potrzebuje skierowania do psychologa i psychoterapeuty, natomiast nie potrzebuje go do psychiatry ani do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego Centrum Zdrowia Psychicznego. Dzieci i młodzież korzystają z ambulatoryjnej opieki psychiatrycznej bez skierowania. W INITUM wizyty są prywatne.
Czy na pierwszej wizycie dostanę diagnozę?
Zwykle nie. Pierwsze spotkanie służy poznaniu Twojej sytuacji i ustaleniu dalszych kroków. Jeśli potrzebna jest diagnoza psychologiczna, psycholog zaproponuje badanie na kolejnych spotkaniach. Rozpoznanie medyczne, na przykład depresji, stawia lekarz, najczęściej psychiatra.
Czy muszę od razu wszystko opowiedzieć?
Nie. Mówisz tyle, ile na tym etapie możesz. Jeśli o czymś nie chcesz jeszcze rozmawiać, wystarczy to zaznaczyć. Temat może wrócić później, gdy będzie na to miejsce.
Czy pierwsza wizyta online jest równie pomocna jak w gabinecie?
Dla wielu osób tak, o ile mają miejsce, w którym nikt im nie przeszkodzi, i stabilne połączenie. Warto na początku podać specjaliście, gdzie aktualnie przebywasz, i ustalić, co zrobicie, gdyby połączenie się zerwało albo pojawiła się nagła sytuacja. Przy części trudności albo przy wyższym ryzyku specjalista może zalecić spotkanie stacjonarne lub pilną pomoc w miejscu pobytu. W INITUM konsultacje odbywają się zarówno stacjonarnie, jak i online.
Czy mogę płakać albo milczeć na pierwszym spotkaniu?
Tak. Płacz i milczenie mogą być częścią takiej rozmowy i nie wymagają przepraszania ani tłumaczenia się.
Umawiam nastolatka, czy to wygląda tak samo?
Nie do końca. Na spotkanie osoby niepełnoletniej potrzebna jest zgoda rodzica lub opiekuna prawnego, a część rozmowy odbywa się zwykle z dorosłym, część z samym nastolatkiem. Przebieg takiej wizyty opisaliśmy osobno w artykule o tym, kiedy nastolatek powinien iść do psychologa.
Kiedy warto umówić pierwszą wizytę
Nie musisz czekać, aż sytuacja stanie się na tyle poważna, żeby ją uzasadnić. Wystarczającym powodem może być to, że trudność Cię niepokoi, powraca albo wpływa na codzienne funkcjonowanie.
Zapraszamy do Pracowni Psychoterapii i Rozwoju INITUM we Wrocławiu przy ul. Kowalskiej 81/6, 51-424 Wrocław, lub przy ul. Powstańców Śląskich 5, gabinety 513 i 514. Umów wizytę albo skontaktuj się z nami, a pomożemy dobrać specjalistę i formę wsparcia odpowiednią do Twojej sytuacji.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą.
Źródła
- pacjent.gov.pl, psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra
- pacjent.gov.pl, skierowanie na leczenie
- pacjent.gov.pl, Centra Zdrowia Psychicznego
- Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów, ISAP
- Polskie Towarzystwo Psychologiczne, tajemnica zawodowa psychologa
